Δημήτρης ΑναστασίουSouthern Illinois University
Η έννοια της συμμετοχής/εμπλοκής (engagement) των μαθητών
έχει αποκτήσει σχεδόν… αναστάσιμη διάσταση στη σύγχρονη παιδαγωγική: αν η τάξη
είναι «ζωντανή», αν οι μαθητές συμμετέχουν, αν υπάρχει ενθουσιασμός, τότε
θεωρούμε ότι έγινε και μάθηση. Ωστόσο, το Instruction alI llusions των Paul A.
Kirschner, Carl Hendrick και Jim Heal (2025) μας προσγειώνει: δεν
“ανασταίνεται” έτσι εύκολα η γνώση.
Η λεγόμενη «ψευδαίσθηση της συμμετοχής» (engagement illusion)
δείχνει ακριβώς αυτό το πρόβλημα. Οι μαθητές μπορεί να φαίνονται ενεργοί, να
συζητούν, να γελάνε, να δουλεύουν σε ομάδες, να σηκώνουν το χέρι, αλλά αυτό δεν
σημαίνει απαραίτητα ότι μαθαίνουν σε βάθος. Η πραγματική μάθηση, αντίθετα,
μοιάζει λιγότερο με τα πυροτεχνήματα της Ανάστασης και περισσότερο με το
«σιγανό ψήσιμο» του οβελία — λιγότερο θεαματική, αλλά πολύ πιο ουσιαστική και
διαρκής.
Στο Through the Looking-Glass, and What Alice Found
There του Lewis Carroll, η Αλίκη βρίσκεται σε έναν εξαιρετικά παράξενο
αγώνα δίπλα στην Κόκκινη Βασίλισσα· έναν αγώνα που ενσαρκώνει μια βαθιά
παραδοξότητα.
Παρά την κοπιαστική της προσπάθεια και τη συνεχή κίνησή της προς
τα εμπρός, η Αλίκη παραμένει ακίνητη στον χώρο. Όταν εκφράζει την απορία της
για αυτή την αντίφαση, η Βασίλισσα απαντά: «Χρειάζεται να τρέχεις όσο πιο
γρήγορα μπορείς για να μένεις στο ίδιο σημείο.» Ο αγώνας της Κόκκινης
Βασίλισσας αποτυπώνει αυτή την ιδιότυπη κατάσταση όπου η συνεχής κίνηση
αποκρύπτει την απουσία πραγματικής προόδου (Kirschneretal., 2025).
Στις σύγχρονες τάξεις, η διαρκής δραστηριότητα –ομαδικές
εργασίες, παιχνίδια, «σταθμοί μάθησης», έντονες συζητήσεις– μπορεί να
δημιουργεί την εντύπωση ότι συντελείται βαθιά